Siked!
Cliffhanger - dat waren andere tijden

In de moderne era van sociale media is het soms moeilijk voor te stellen dat er ooit een tijd was waarin klimmers hun informatie uit papieren tijdschriften haalden. Magazines als Climbing, Mountain en het Nederlandse Limits lagen doorgaans maandelijks op de deurmat om je van een flinke dosis inspiratie te voorzien.

Lees ook: Met alleen handen en voeten

Met smacht bladerde je door het bescheiden boekwerk om te zien welke sends genoteerd werden. Je las over de laatste ontwikkelingen in de sport en keek watertandend naar de nieuwe La Sportiva’s, die je op A4-formaat verleidelijk uitdaagden. Klimmen was een levensstijl, avontuurlijk en van een boulderhal had nog geen mens gehoord. Dat waren andere tijden.

De mens regeert

De 19e eeuw was een roerig tijdperk. Napoleon verloor zijn heerschappij over Europa en aan de overzijde van de Atlantische Oceaan woedde de Amerikaanse burgeroorlog, waarbij tussen de 620.000 en 750.000 soldaten het leven lieten.

Maar het was niet alleen bloed dat vloeide. De wetenschap boekte namelijk grote successen: Louis Pasteur ontwikkelde het eerste vaccin, Thomas Edison bedacht de gloeilamp en Charles Darwin schreef On the Origin of Species. Met al deze nieuwe ontdekkingen leek het erop dat de mens er eindelijk in was geslaagd om de natuur te onderwerpen. De heerschappij van de ongrijpbare natuur was ten einde, de mens regeerde nu over de wereld.

De boeken van de Franse schrijver Jules Verne (1828 – 1905) zijn kenmerkend voor deze periode. In “Vingt mille lieues sous les mers” trotseert kapitein Nemo de gevaren van de zee en in “Le tour du monde en quatre-vingts jours” reist Phileas Fogg met sidekick Passepartout in tachtig dagen de wereld rond.

Deze verhalen getuigen van het ongeremde vertrouwen in de wetenschap van die tijd en schetsen de mens als avonturier en veroveraar.

Alpinisme oud

En het was die tijdgeest die de “golden age of alpinism” inluidde. In iets meer dan tien jaar tijd (1854 – 1865) werd een groot aantal iconische toppen van de Alpen bedwongen. De Monte Rosa (1854), Eiger (1858) en Matterhorn (1865) vielen allen ten prooi aan de ruwe handen van de gretige alpinisten. Daarna waaiden de avonturiers uit over de wereld, op zoek naar roem, gevaar en een eindeloze zee van onaangeraakte bergtoppen.

De kranten uit die tijd kopten graag over de roemruchte beklimmingen. Al waren het vooral de controverses, zoals de noodlottige afdaling van de Matterhorn, die de voorpagina’s haalden.

Everest

100 jaar later is klimmen opeens wereldnieuws. Net voordat ze gekroond wordt hoort de huidige koningin van het Verenigd Koninkrijk Elisabeth II van een bijzonder cadeau: Edmund Hillary en Tenzing Norgay hebben de top van Mount Everest gehaald. De hoogste berg ter wereld had zich eindelijk gewonnen gegeven!

Lees ook: Euro Death Knot of ADK?

Kranten doken onmiddellijk op deze uitzonderlijke prestatie. “Everest is conquered,” kopte de Newcastle Journal op 2 juni 1953, “Queen awakened to hear of climbers’ triumph.” Hillary werd geridderd en Norgay ontving de George Medal voor zijn aandeel in de expeditie.

Beide heren waren vooral verbaasd door de mediastorm die ze hadden veroorzaakt. Zonder dat ze het in de gaten hadden was hun triomf in een sneltreinvaart over de wereld gegaan en had hen tot helden gemaakt.

Everest is conquered- dat waren andere tijden

John Gill

Voor klimmers was de beklimming van de Mount Everest niet het enige lichtpunt van de jaren 50. In de Verenigde Staten experimenteerde John Gill namelijk met nieuwe klimtechnieken, die de basis legden voor een nieuwe klimtak: boulderen.

Als turner zag Gill in klimmen vooral een manier om zijn voorliefde voor beweging uit te drukken. Hij introduceerde dynamische bewegingen op de wand en maakte passen die tot die tijd als onmogelijk gezien werden. Het was ook John Gill die het magnesiumcarbonaat uit de turnzaal naar de rotsen bracht om zijn handen te drogen.




Gill was weliswaar niet de allereerste boulderaar (Rene Ferlet klom in 1946 al Marie Rose in Fontainebleau bijvoorbeeld), maar hij was de eerste die boulderen als volwaardige tak van de klimsport aanzag. Toch was de explosieve klimstijl verre van populair en het zou nog jaren duren voordat boulderen het grote publiek zou bereiken.

Zelf zat hij daar overigens niet mee: “I worried about acceptance for a while in the 1950s, then I got on with my life and forgot about it. It’s good that some people enjoy its challenge, but popularity is no issue with me.” (bron)

Opéra Vertical

We spoelen door naar de jaren 80 en 90, naar het moment waarop klimmen en media elkaar vonden.

Zonder zichtbare moeite beweegt de jonge Fransman door de grauwe kalkstenen zee van de Verdon. Met blauwe sokken in zijn halfhoge klimschoen schrijdt Patrick Edlinger naar boven. De cameraman hangt halverwege de klif en doet zijn best om de gecompliceerde bewegingen van de klimmer te volgen. Het gebruinde gezicht onder de rode hoofdband en het gespierde bovenlichaam laten er geen twijfel over bestaan: klimmen is de mooiste sport ter wereld!

In 1982 maakte regisseur Jean-Paul Janssen twee documentaires met Edlinger. In “Opéra vertical”  zien we de begindagen van het sportklimmen in de Franse Verdon, terwijl “La Vie au bout des doigts” de gevaarlijke romantiek van soleren weergeeft. Vooral de laatste film was enorm populair en maakte van Edlinger een beroemdheid.

De jaren 80 waren enorm bepalend voor de klimsport. Met beklimmingen van Punks in the Gym (8b+), La Rage de Vivre (8b+) en Wallstreet (8c) werden nieuwe graderingen genoteerd. En de eerste grote wedstrijden werden georganiseerd, waaronder de eerste World Cup Lead en Speed in 1989.

Lees ook: Statement: the Ben Moon story

Vanaf dat moment is de opkomst van het sportklimmen niet meer te stoppen. In 1990 topt Ben Moon Hubble (8c+) en een jaar later klimt Wolgang Güllich de eerste 9a ter wereld: Action Directe. Magazines van over de hele wereld berichtten over deze notoire klimhelden met enorme biceps en weelderige haardos.

En in 1993 zat het grote publiek op het puntje van haar stoel toen sensatiefilm “Cliffhanger” met Sylvester Stallone uitkwam. Hoewel de film vol onrealistische acties en absurde stunts zat (nog nooit gehoord van een bolt-gun die haken in de wand schiet?), kon de klimsport zich eindelijk van haar meest spectaculaire kant laten zien. Bovendien was Güllich de stunt double van Stallone, dus er was wel degelijk “echt” klimwerk te bewonderen.

The Real Thing

Tussen Cliffhanger en de selfies van Sierra Blaire-Coyle ontbreekt eigenlijk nog een laatste schakel in de verticale keten van de klimhistorie: de klimfilm.

Nog voordat je met je smartphone elke gefaalde dyno op Youtube kon delen, vormde het maken van een klimfilm een enorme uitdaging. Er waren zware camera’s voor nodig, microfoons en een hele lading aan tapes en overige randapparatuur. Even snel een send uploaden zat er niet in en dus werden er met veel zorg en aandacht full-length producties gemaakt, die een uur of zelfs langer duurden.

In 1996 verscheen de eerste full-lenght boulderfilm “The Real Thing”. Van een echte film was amper sprake overigens. Het waren gewoon de knotsgekke avonturen van Ben Moon en Jerry Moffatt die the Peak District en Fontainebleau onveilig maakten. Toch was dit het begin van een trend.

In de vijf jaar die volgden werd de klimfilm echt volwassen met producties als True Grit en de Amerikaanse Dosage-serie. Eindelijk was er een equivalent voor de populaire skateboard-video’s en eindelijk kon je aan al je vrienden laten zien waarom je alleen nog maar over wanden, grepen en gear wilde praten.

Met de klimfilm werd een nieuwe generatie helden geboren (Dave Graham en Chris Sharma verschenen allebei al in Dosage 1) en het medium inspireerde een nieuwe generatie klimmers om hen naar de rotsen te volgen.

Dat waren andere tijden

Van Jules Verne, de Mount Everest en John Gill naar de Dosage-films uit het begin van de “zeroes”, waar komen al deze wegen samen? Was dit meer dan alleen een lesje klimgeschiedenis?




De alpinisten uit de 19e eeuw waren avonturiers, de bergen riepen hen en zij gaven gehoor. Voor Edmund Hillary en zijn Everest-expeditie was het niet anders. Ook hij hoorde de stem van de hoogste berg ter wereld en ging een ongekende uitdaging aan.

Met de start van het moderne sportklimmen en boulderen veranderde de sport weliswaar, maar de missie bleef dezelfde: grenzen opzoeken en overwinnen. John Gill gaf niets om het herhalen van moeilijke routes, hij zocht nieuwe lijnen en avonturen: “I was never very interested in doing something that had already been done, when there was so much out there to discover – so many untried problems to solve.”

En de krachtpatsers uit de jaren 80 predikten dezelfde filosofie. Voor hen was klimmen een jacht naar het onmogelijke, een test om te zien waar de grens van het menselijke kunnen lag.

Deze generatie was nog niet bezig met volgers op Instagram, ze wilden vooral winnen van hun rivalen, de natuur en zichzelf. Klimmers en het grote publiek waren dan ook aparte werelden die elkaar alleen bij bijzondere gelegenheden troffen, zoals in 1953 na de beklimming van de Everest of toen Güllich op de set van Cliffhanger verscheen.

Bovendien was de relatie tussen media en klimmer een eenrichtingsverkeer. De media zochten de klimmers doorgaans op en niet andersom.

Met de komst van de klimfilm werd die relatie doorbroken. Klimmers hadden nu een medium om hun verhalen rechtstreeks aan het publiek te presenteren. Dit publiek bestond echter nog alleen uit een kleine niche van klimmers en liefhebbers.

De grote massa bleef vooralsnog onbereikbaar…


Dat waren andere tijden is het tweede deel van een driedelige essayreeks over Klimmen & Media en het spanningsveld dat tussen beide werelden bestaat. Tijdens de Bergsportdag op 29 januari geeft redacteur en NK-commentator Paul Kaufman een flitsende presentatie over dit onderwerp. Zet die dus met rood in je agenda, want dat wil je echt niet missen!

Ga direct naar: Bergsportdag Zomer 2017


 

Over de auteur Bekijk alle berichten Auteur website

Paul Kaufman

Hoofdredacteur en mede-oprichter van Siked! Deze taaltechneut eet gewoonlijk keien als ontbijt, maar gooit eigenlijk net zo lief een touwtje uit. Naast klimmen en boulderen doet Paul vooral aan klimmen en boulderen.